فكر تشكيل مؤسَسه جهت برّرسي و تحقيق و استخراج علوم و فنون و
نيازمندي هاي انسان از منابع روايي و حديثي در سال هاي 53-54 در روح ما قوّت گرفت
، در آن سال هاي غم بار ستم شاهي ، جلسه اي هفتگي با شهيد بزرگوار خط وحدت حوزه و
دانشگاه ، آية الله شهيد مفّتح داشتيم كه محور بحث حكومت اسلامي بود، و جلساتي نيز
با محقّق سخت كوش، دانشمند بي نظير حضرت آية الله سبحاني داشتيم كه جهت انجام
تمرينات تحقيق و نويسندگي مي بايست با منابع روايي آشنا و در درياي معارف روايات
شيعه به شناگري بپردازيم كه در رأس همه ، نهج البلاغه مطرح بود ، امّا پس از مدّت
كوتاهي با مشكلات اساسي تحقيق در منابع روايي آشنا شديم .
منابع شيعه ، فهرست نامه هاي تفصيلي ، معاجم شايسته اي نداشت ، و مشكل مي شد از آن
ها استفاده كرد گرچه دانشمند شهيد حجّة الاسلام مصطفوي كرماني (ره) توانسته بود ،
قدم اوّل را بردارد . در آن روزها كه اوضاع داخلي غم بار شيعيان و كمبود مراكز و
منابع ابزاري تحقيقاتي را بررّسي مي كرديم ، درد آلود به اين حقيقت اعتراف مي
كرديم كه شيعه امير المومنين (ع) نيز مانند حضرت مولي مظلوم است .
و نهج البلاغه امام (ع) نيز مظلوم مانده است، وقتي در يكي از كتاب ها خوانده بودم
كه دانشمند مسيحي (جرج جرداق) 200 بار نهج البلاغه را خوانده است، خشم و غرور و
تعصّب ديني، همة وجود مرا مي سوزاند كه ما چه كرده ايم ؟ نسل فرهنگي ما، چه مقدار
با اين كتاب آشناست ؟
با عنايات پروردگار و با همكاري برادر بزرگوار حجّة الاسلام محمّد كاظم محمّدي،
كار نوشتن «المعجم المفهرس نهج البلاغه» را آغاز كرديم، كه حدود 7 سال با نداشتن
ابزار لازم كار و روش ابتدايي به انجام رسيد، در طول كار معجم نويسي و مراجعة
مكرّر و هدفدار به نهج البلاغه، تازه درك كرديم كه در كرانة كدامين اقيانوس ژرف
ايستاده ايم ؟
و ژرفاي ارزشمند معارف اين كتاب چگونه است ؟ كه به فكر پردازش نوين منابع روايي
افتاديم؟
اسلام و مخصوصاً مكتب تشيع از نظر منابع تحقيق ، غني و نسبت به ديگر اديان و مكاتب
غير قابل مقايسه است، زيرا در قرآن و عترت ، همة نيازها و نيازمنديهاي انسان مطرح
شده است و در طول سه قرن «از وفات پيامبر(ص) تا غيبت كبري 329 هـ» كليّات اسلام و
فقه اسلامي و آيات قرآن كريم، همواره با تفسيرها و تحليلهاي دوازده اِمام عالم به
غيب و آگاه به وحي، توضيح داده شد، و در قالب دهها هزار حديث و روايت به بشريّت
عرضه شد كه يكي از آنها «نهج البلاغه» است.
عصر ما، عصر ابزارهاي نوين، عصر ظهور روش ها و متدهاي شگفتي آور تحقيق و بررسي
است، با بصحنه آمدن و ادوات پيشرفته، و كامپيوترهاي متفكّر، تغييرات اساسي و غير
قابل تصوّري در بسياري از علوم و فنون بشري، و كيفيّت مطالعه و ارزيابي يافتن
مفاهيم ارزشمند نفهته در تأليفات بشري، پديد آمد كه سبكها و متدهاي تحقيق را دچار
چشمگير كرد، از اين رو نيازمندهاي جديد و تازه اي براي نسل تشنة حقيقت عصرمان مطرح
است.
با توّجه به محدوديّت هاي زندگي، و مشكلات فراوان اجتماعي، و پيچيدگي صنعتي شدن به
زندگي، به روش ها و ابزار و أداوت و امكانات نويني در تحقيق نيازمنديم، و به
ديدگاههاي تازه در مطالعه و يافتن مطالبي ارزشمند، بايد انديشيد. يكي از عوامل
پيشرفت كشورهاي مترقي دنيا، بازنگري جدّي در پيدايش و كاربرد ابزار و ادوات و روش
هاي تحقيقاتي است كه با جديدترين و متكامل ترين روش ها به حيات مراكز تحقيقاتي
تداوم مي بخشند.
كشورهاي پيشرفته دنيا ممكن است منابع غني و آثار فرهنگي، علمي، ادبي جهان سوّم،
بخصوص حوزه هاي علمية شيعه را نداشته باشند و با توطئه فرار مغزها و تاراج آثار
فرهنگي دنيا نيز نتوانند سرمايه هاي لازم را فراهم آورند، امّا با مدرنيزه كردن
ابزار و ادوات تحقيقاتي و با بهره برداري صحيح و بايسته، از سرمايه هاي موجود در
مراكز تحقيقاتي، به اوج ترقّي رسيدند، و پيشرفت هاي شايسته اي داشته و دارند. در
يك نگاه واقع بينانه، اعتراف برخي از واقعيتها، ضروري و تلخ است مانند:
الف – كشورهاي پيشرفته با سرمايه هاي اندك تنها با بكارگيري ابزار و ادوات و
پيشرفته، و روش هاي تحقيقاتي شايسته، و موفّقند و ما با برخورداري از منابع غني،
هنوز به فكر يافتن نيازمندي ها ضروري
ب - آنها با سرمايه هاي اندك رفتند و رسيدند، و ما بر روي دنيايي از ذخائر و معادن
علوم، گرسنه مانده ايم.
ج – آنها با مدرنيزه كردن أدوات تحقيق، و رايانه شدن كتابخانه ها ، مراكز
تحقيقاتي، در عمق زلال علوم شنا مي كنند، و ما در كنار درياي مواج و خروشان علوم و
معارف قرآني و آثار اهل بيت عليهم السلام سرگردانيم، بقول شاعر:
ماهيان نديده غير از آب پرس و پرسان زهم كه آب كجاست؟
د – آنها به همة سرمايه هاي خود رسيده و در فكر فراز مغزها و تاراج سرمايه هاي
فرهنگي ديگر ملل جهانند، و تازه احساس كمبود نموده، در فكر طرحهاي دراز مدت
تحقيقاتي بسر مي برند و ما در شناخت و كشف و استخراج سرمايه هاي خود عاجزيم و
پلهاي ارتباطي لازم را بوجود نياورده ايم .
هـ - محققان فراوان كشورهاي پيشرفته بدنبال انتخاب موضوعات قابل تحقيق و ارزيابي
تلاش مي كنند و مي گويند دربارة كدام موضوع مفيد بايد ارزيابي نمود؟ يعني در آنجا
محقّق به دنبال موضوعات تحقيقاتي است و اينجا، موضوعات و مفاهيم در پي انتخاب
محققان متعهّد سرگردانند!!
و – در آن ديار مي گويند چه داريم؟ و چه دارند؟ و چه مي شود داشت؟ كه در اين ديار
مي گوئيم، چه بايد كرد؟ و چگونه بايد يافت؟
راه حل ها
با توّجه به مشكلات و ناهماهنگي هاي ياده شده:
-
بايد به روش هاي نوين تحقيق انديشيد، و مدرنترين ابزار تحقيق را بكار گرفت.
-
بايد مراكز تحقيقاتي ما به بهترين و پيشرفته ترين امكانات مجهّز گردند.
-
بايد بين نسل عصر ما و منابع ارزشمند و بي مانند روايي، پلهاي ارتباطي بايسته
ايجاد گردد تا هر كس با هر ظرفيّت هاي گوناگون بتواند از منابع غني اسلامي بهره
مند گردد.
-
بايد براي تمام منابع علمي ، فلسفي، تفسيري ، حديثي، تاريخي، ادبي، فهرست نامه هاي
متكامل و شايسته اي نوشته شود، و نهضت معجم نويسي و تدوين فرهنگ نامه هاي ضروري را
نبايد فراموش كرد.
-
بايد براي رايانه اي شدن منابع ارزشمند اسلامي، همة امكانات را استخدام كرد و
نمودار درختي، منابع اسلامي را در أسرع وقت فراهم نمود.
-
بايد زمينه هاي لازم مطالعه و بهره برداري همة اقشار و طبقات جامعه را تحقّق بخشيد
تا هر محقق و مراجعه كننده اي به نيازمنديهاي دلخواه خود دسترسي پيدا كند، و سيراب
برگردد.
-
بايد همراه با رشد أدوات و ابزار تحقيق، مراكزي براي تربيت و تعليم محقّقان
گوناگون علوم اسلامي، بسيج شوند تا در ديار ما نيز هزاران محقّق و پژوهنده در پي
انتخاب موضوع، و مفاهيم قابل ارزيابي در تلاش مداوم بسر برند.
به اميد آنكه در آيندة نزديك پژوهشگران پر تلاش مسلمان در پردازش همة منابع روايي
متناسب با نيازمندي هاي انسان معاصر موفّق باشند.
-
بايد فهرست نامه هاي مفصل براي منابع حديثي تحقق پذيرد.
-
بايد معجم المفهرس، براي تمام منابع روايي تهيّه و تدوين شود.
-
بايد معارف نهج البلاغه و ديگر منابع روايي به صورت دروس كلاسيك به دانشگاهها و
مراكز فرهنگي راه يابد.
-
بايد سوژه هاي رساله نويسي دانشجويان از منابع روايي و نهج البلاغه انتخاب شود.
-
بايد لغت نامه هاي كاربردي براي تمام منابع روايي نوشته شود.
-
بايد مدارك و اسناد منابع روايي استخراج شود.
-
بايد راهنماي تحقيق و شناسايي منابع روايي براي اقشار گوناگون جامعه نوشته و در
دسترس قرار گيرد.
-
بايد ترجمه هاي صحيح و متناسب با نيازهاي نسل معاصر نوشته شود.
-
بايد معارف نهج البلاغه متناسب با طبقات و اقشار اجتماعي، دسته بندي و به صورت
جزوه و مقاله به همان قشر خاصّ ارائه شود.
-
بايد مسابقات سراسري پيرامون منابع حديثي صورت پذيرد.
با چنين ايده آلها و آرزوهايي وارد كار شديم و پس از ساليان طولاني تحقيق و
برّرسي، بخصوص پس از پيروزي انقلاب اسلامي با بنياد ارزشمند نهج البلاغه كه طرح و
ايده آل شهيد مطهّري بود، آشنا شديم، و با حضرت حجّة الاسلام دين پرور همكاري
نزديك را آغاز كرده حدود شش سال مسؤوليّت واحد تحقيقات بنياد نهج البلاغه را بر
عهده داشتم.
در اين سالهاي شيرين، توانستم با همكاري امور تربيتي وزارت آموزش و پرورش، «واحد
قرآن و نهج البلاغه»، مسابقات چهل حديث براي دانش آموزان راهنمايي و دبيرستان
سراسر كشور( حدود 10 سال) را سامان دهيم و جزوه هاي آن را هر سال آماده سازيم.
تا آنكه براي تحّقق اهداف ياد شده مؤسسه فرهنگي تحقيقاتي امير المؤمنين(ع) را در
سال 67 تأسيس و ديدگاه ها و ايده آلهاي كوتاه مدّت و دراز مدت را طيّ ملاقاتي به
عرض مقام معظّم رهبري، حضرت آية الله العظمي خامنه اي رسانديم، كه شوراي مؤسّسه را
مورد محبّت پدرانه قرار دادند و تأييد فرمودند كه:
« استقلال مؤسّسه حفظ و تدام يابد »
در يك جمله مي توان گفت: هدف مؤسّسه ايجاد پل ارتباطي بين نسل معاصر و منابع روايي
است كه البته اين كار را از نهج البلاغه آغاز كرده ايم.
|